Slapen als Doornroosje of als Dijkwachter?

Wie wil slapen als een dijkwachter boekt een nacht in het Dijkmagazijn uit 1923 in Scharwoude. Wat ooit opslag voor materialen en schuilplaats voor dijkwachters was, is nu getransformeerd naar een duurzaam gastenverblijf met uitzicht op een groene dijk met wuivend gras en het knobbelige Markermeer. Uniek in zijn soort omdat er nog maar een paar van zijn in Westfriesland.  

Na de aanleg van de Afsluitdijk stond het jarenlang leeg

Dit magazijn uit 1923 is met recht sober te noemen: donkere houten gevels en een rood puntdak. Meer hadden de dijkwachters niet nodig om hun spullen in op te slaan en te schuilen bij slecht weer. In het voorhuis lagen zandzakken, gewichten en dijk-ankers. Het achterhuis had een kacheltje voor de dijkwachter. Op zolder: houten palen, ladders en zeilen. Na de aanleg van de Afsluitdijk verloor het magazijn zijn functie en stond het jarenlang leeg. 

Omdat het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier dit magazijn samen met twee andere dijkmagazijnen aan het IJsselmeer graag wilde behouden, ging het in 2020 op zoek naar een (vol)waardige herbestemming. In 2021 werd een daarom een ontwikkelcompetitie uitgeschreven waarbij het verhaal van het water een belangrijk thema was. Toevallig was Marlies Buurman van Culture Matters net een beetje verliefd geworden op dit magazijn toen zij hierover hoorde. Zij schreef in een nacht haar voorstel: water, natuur, de historie én onze (toekomstige) omgang hiermee kwamen prominent naar voren. Zij won en het project kreeg vorm onder de toepasselijke naam DIJK. “Door de Dijkmagazijnen open te stellen en mensen er te laten verblijven worden bezoekers letterlijk ondergedompeld in het waterverhaal en dragen we bij aan meer bewustwording rondom water en klimaatopgaven”.  

Ik verander de panden maar de panden veranderen mij ook

Een passende functie 

Het Dijkmagazijn in Scharwoude is gerestaureerd en getransformeerd naar een ruim vakantiehuis. Waarbij de gedachte achter logeren in dit duurzame guesthouse is, dat je je bewust wordt van de cultuurhistorie, van het landschap en het water. De kust van Noord-Holland vertelt veel over het ontstaan van Holland en onze omgang met water. Maar ook aan klimaatverandering wordt aandacht gegeven: met inspirerende vragen word je uitgedaagd na te denken over de gevolgen hiervan. 

Duurzaamheid en Circulariteit 

Dit magazijn was het “makkelijkst” aan te pakken. Er was al elektriciteit en water aanwezig. Gekozen is voor biobased isolatiematerialen, de schuur is geïsoleerd met vlas en het heeft een houten binnenschil gekregen. In de vloeren is sloophout verwerkt en van de overige houtresten is het meubilair gemaakt. De tafel is bijvoorbeeld gemaakt van een iep die bij het magazijn lag te drogen. “’Wij hebben ons laten leiden door de ambachtelijk utilitaire houtbouw van de Dijkmagazijnen, architectuur met zowel rationele en stoere aspecten als meer verfijnde details. De sfeer en reliëfs zijn afgeleid van dit specifieke Dijkmagazijn; het kleurgebruik, ossenbloedrood en groengrijs, is geïnspireerd op interieurs van andere historische Dijkmagazijnen en lokale tradities”, zeggen de architecten van  Common Practice die verantwoordelijk zijn voor het interieurontwerp. Regenwater wordt opgevangen, er is een recirculatiedouche en eco-toiletten. Via PV-T panelen wordt energie opgewekt. De ecologische voetafdruk is dus minimaal. 

Met dit doordachte interieurontwerp van Common Practice heeft dit project in november de prijs voor “Interieur van het Jaar 2025 “ gewonnen (Architectenweb Awards 2025).

Transformatie is in zekere zin altijd circulair

Impact 

Iedereen werd een beetje verliefd op het magazijn, maar ook op watererfgoed: het begon bij Marlies Buurman, het architectenbureau is helemaal aangegaan op transformatie en herbestemming, de aannemer heeft inmiddels ook zijn hart verpand aan erfgoed. Deze transformatie vereiste een andere aanpak, bijvoorbeeld denkend vanuit de CO2 impact en gewicht van materialen, het vereist andere losmaakbare details en een andere, meer holistische manier van het selecteren van materialen en leveranciers. 

De bedoeling is dat gasten zich bewust worden van hun water- en elektriciteitsverbruik, onze historie met water en het landschap en onze toekomst daarmee. Zo blijft het verhaal van de dijk en watermanagement levend voor bewoners, bezoekers en komende generaties. Want een verhalenroute verbindt dit Dijkmagazijn met de twee andere, verder op de dijk. En deze drie vertellen het grote verhaal: wij Nederlanders hielden graag het water buiten maar nu moeten we anders leren omgaan met water, we hebben het nodig. 

Succesfactoren en aandachtspunten 

 Maak een eigen netwerk 

• Culture Matters organiseerde evenementen om contact te leggen met huidige bewoners en toekomstige gebruikers. Dit netwerk is waardevol: gebruik het actief. Marlies’ netwerk in de architecten- en bouwwereld leverde duidelijke voordelen op.
• Samenwerking is essentieel — je hebt elkaar nodig en leert van elkaars geschiedenis.
• Free publicity hielp enorm en bespaarde op publiciteitskosten.
• Beleidsbepalers, besluitvormers en toekomstdenkers tonen inmiddels interesse — een droom die uitkomt. 

 Voorbereiding en uitvoering 

• Besteed veel tijd aan een goede voorbereiding. Voor de eerste schop in de grond gaat, ben je vooral veel aan het praten. Door blijven praten werpt uiteindelijk zijn vruchten af.
• Begroot alles wat je nodig hebt en werk met een gedetailleerd draaiboek. Let goed op bouwkosten, wees realistisch en reken jezelf niet rijk.
• Houd rekening met tegenvallers, zoals meerkosten voor sanitair en promotiemateriaal.
• Wees flexibel genoeg om ook tussentijds je plannen bij te kunnen stellen.
• Regelgeving kan vertragend werken — wees hier alert op.
• Blijf geloven in je project, enthousiasmeer en inspireer anderen. 

Blijf ontwikkelen 

• Stop niet na de eerste fase — blijf plannen maken en verder ontwikkelen.
• Marlies zit nog vol ideeën en is nog lang niet klaar. 

Financiering 

Bernard Brons:” Het begint met het hebben van een goed plan en daaraan vasthouden. Dat heeft Marlies heel goed gedaan."' Het Dijkmagazijn in Scharwoude is gefinancierd met een Monumenten-hypotheek en is deels gesubsidieerd via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed met de “Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten’’. De Monumenten-hypotheek is onder meer bedoeld voor panden waar geen andere financieringsmogelijkheid voor is. "Accountmanager Bernard Brons was heel behulpzaam en snapte direct waar het om ging. " zegt Marlies. 

De subsidie is specifiek om het duurzame gebruik van monumenten en gebouwen met een cultuurhistorische waarde te bevorderen. En voor die panden waarvoor het lastig is een andere bestemming te vinden; zoals dus dit Dijkmagazijn. Monumenten staan hierdoor minder lang leeg, dat betekent namelijk altijd een achteruitgang.  

Zonder het Restauratiefonds hadden we dit niet kunnen doen

Contact en Links 

Culture Matters,  culture-matters.nl
Architects common practice, commonpractice.nl
De Zwarte Schuur 

Tot slot 

Ook voor de herbestemming van een Dijkmagazijn als Beeldbepalend pand is financiering en subsidie mogelijk. Zo bewijst de casus van het Dijkmagazijn.