NYMA makersplaats in Nijmegen

Van watertoren die op instorten staat, naar panoramabar met uitzicht over de stad 

 Een panoramabar die boven Nijmegen uittorent en daarmee een prachtig uitzicht over de stad geeft. Dat is wat de monumentale watertoren op het voormalige terrein van kunstzijdespinnerij NYMA wordt. Bijzonder is dat de toren niet vanaf de grond is gebouwd, maar bovenop een voormalige fabriek. Bas de Vries, die samen met Bauke Smit en Wimke van den Heuvel het avontuur is aangegaan, vertelt hoe ze de herbestemming met hulp van experts voor elkaar krijgen. 

Een gebouw bovenop een gebouw, uniek én onhandig

Het is de enige watertoren in Nederland die niet gewoon op de grond staat. Waarom dit ooit zo is gedaan, verklaart de geschiedenis van NYMA: een concurrent die NYMA liever niet zag groeien en floreren, kocht een strook grond rondom het terrein. Zo kon er geen watertoren worden gebouwd naast de fabriek. Zo’n watertoren was echter essentieel voor het productieproces. NYMA liet zich niet kisten en bouwde in 1929 de toren óp de fabriek. 

De toren op de fabriek is een erfenis waarover De Vries en zijn compagnons hun hoofd in eerste instantie nog even niet wilden breken. Toen ze de NYMA-fabriek in 2021 kochten, deelden ze het pand op in vier fasen. De eerste fase is inmiddels getransformeerd tot een levendige hotspot met een onmiskenbaar industriële sfeer. Hier bevinden zich 130 creatief ondernemers, te midden van horecagelegenheden, sportfaciliteiten en andere kunst -en cultuurmakers op het NYMA-terrein. 

Logischerwijs zouden daarna fase twee en drie volgen en zou de toren het slotstuk worden, de kers op de taart. Ware het niet dat de toren (fase vier) een gevaar voor de ingebruikname van fase 1 vormde, aangezien de toren er bovenop staat. De bakstenen van de toren zaten niet voldoende verankerd. Nog voor ze de financiering voor herbestemming van de toren rond hadden, werden de valgevaarlijke bakstenen verwijderd.  

Eind augustus 2024 is de herontwikkeling van de monumentale watertoren van start gegaan. Er komt een horecagelegenheid op de begane grond en een panoramabar op de vijfde en zesde verdieping. De tussenvloeren worden ingericht als flexibele ruimtes voor exposities, vergaderingen, congressen en workshops. De heropening van de watertoren staat gepland begin 2026. 

SUCCESFACTOREN EN AANDACHTSPUNTEN

Eigen visie combineren met andermans expertise 

De Vries en zijn compagnons noemen zichzelf ‘gelegenheidsontwikkelaars’. Puur om hun droom van een minimaatschappij voor makers te kunnen realiseren, besloten ze eigenaar te worden van de NYMA-fabriek. Daarvoor richtten ze het bedrijf NYMA makersplaats op. Vanwege hun visie zijn ze geïnterviewd door Rinske Brand, voor haar boek ‘HART HOOFD HANDEN - gids voor stadmakers. In 4 stappen naar cultuurgedreven ontwikkelingen’. ‘Fijn dat we al die lof krijgen, maar wat wij hier in Nijmegen neerzetten, is ook dankzij de partners. Wij zijn dus geen ervaren ontwikkelaars’, zegt De Vries. ‘Wimke van den Heuvel is productvormgever en automonteur, Bauke Smit meubelmaker en ikzelf ben architect. Als we iets zelf niet weten, halen we er iemand bij die er wél verstand van heeft. Eek en Dekkers, een architectenbureau met een indrukkend lijstje herbestemmingsprojecten, heeft geholpen met het herontwerp van de toren. En Alexander Ramselaar, ook betrokken bij Cultuur+Ondernemen, heeft ons geholpen met het financieringsmodel. Hij spreekt de taal van de banken en financiers. Hij kan vertalen tussen iemand met een goed plan en iemand die daarvoor de financiering kan bieden.’ 

Water maakt plaats voor verdiepingen

Hoewel de toren in het verleden een totaal andere functie had dan het nu krijgt, matchen sommige eigenschappen perfect met het nieuwe gebruik. De oorspronkelijke functie van de watertoren was water bufferen. Met een capaciteit van 250 kubieke liter was de toren tegen heel wat gewicht bestand. ‘Die kracht kunnen we nu benutten om vloeren te bouwen, waarop we activiteiten kunnen houden. Alleen al in de panoramabar passen 100 mensen per avond. De oude kelderbak die altijd al in het NYMA-gebouw zat, dient tegenwoordig als waterbuffer voor de sprinklerinstallatie.  

En de toren is er sterk genoeg voor

‘Een monument kan maar beter in Gelderland staan’

Een groot aandachtspunt was het vinden van financiering voor de herbestemming van de toren. Niet vanwege de invulling die de toren krijgt, want De Vries en zijn compagnons krijgen niets dan lof voor hun plan. Wat de zaak wél lastig maakt, is dat de toren op een ander gebouw staat, waar weer andere financiers bij betrokken zijn. ‘Een reguliere bank zou de herbestemming van de toren nooit gefinancierd hebben. Dat ik er als accountmanager van het Nationaal Restauratiefonds wél aan bij kan dragen, vind ik fantastisch’, zegt Harry Kers. ‘Dat is waarom ik na 28 jaar nog steeds met plezier bij het Restauratiefonds werk. Dankzij samenwerking met het Gelders Monumentenfonds hebben we de financiering rond kunnen krijgen. Als je een monument hebt, kan die maar beter in Gelderland staan. 

Gelderland is behoorlijk monument ‘minded’

FINANCIERING

Waar het een professionele vastgoedontwikkelaar gaat om de waardevermeerdering van een object, gaat het de drie initiatiefnemers van NYMA makersplaats om het creëren van een creatieve hotspot die tot in lengte der jaren bijdraagt aan creatief ondernemerschap in Nijmegen. ‘Toen bleek dat we de toren, die eigenlijk pas in de vierde fase aan bod zou komen, als tweede moesten aanpakken, wilde het Nationaal Restauratiefonds financieren’, blikt De Vries terug. ‘Alleen, er was een cofinancier nodig.’ De herontwikkeling van de NYMA-watertoren, een gemeentelijk monument, is vervolgens mogelijk gemaakt door de Provincie Gelderland, de Gemeente Nijmegen en het Nationaal Restauratiefonds samen. De Provincie Gelderland en de Gemeente Nijmegen hebben beiden financieel bijgedragen, vanuit onder meer het Gelders Monumentenfonds, om ervoor te zorgen dat dit bijzondere Gelderse erfgoed niet verloren gaat. 

DUURZAAMHEID

Duurzaamheid speelt een hoofdrol op de NYMA makersplaats. ‘Wij maken ons druk over onze footprint’, zegt De Vries. ‘We willen die zo klein mogelijk houden. Een van de oplossingen die we toepassen, is demontabel bouwen. In het gebouw waar we zaten voordat we naar het NYMA-terrein verhuisden, hadden we houten platen verlijmd. Achteraf gezien hebben we daar natuurlijk spijt van, want dat maakt het moeilijker om het materiaal opnieuw te gebruiken. Dus dat doen we niet meer.’ Overigens waren er vele onderdelen en materialen die niet verlijmd waren en met een verhuiswagen van de oude locatie naar NYMA makersplaats zijn gebracht, om daar opnieuw te benutten. ‘Deuren, trappen en hout bijvoorbeeld’, zegt De Vries. 

Toen de toren vrij was van de valgevaarlijke stenen, was er een betonskelet over. Die wordt geïsoleerd met Knauf Naturoll, een onbeklede glaswol gemaakt van tot wel tachtig procent gerecycled materiaal. De vloeren zijn van CLT, gemaakt van hout uit duurzaam beheerde bossen. Het slaat CO2 op en kan goed hergebruikt worden. Het verwarmen en koelen van het gebouw gebeurt met een zonthermie-installatie en op het dak van de NYMA-fabriek liggen pv-panelen waar ook de toren gebruik van maakt.  

IMPACT

Met een herbestemming maakt een eigenaar impact. De herbestemming van de watertoren levert ook de nodige winst op, in maatschappelijke termen geformuleerd. Denk aan:   

• Het cultureel erfgoed is toegankelijk voor Nijmegenaren en andere bezoekers. 
• De herbestemming van de toren, die een eyecatcher is in de stad Nijmegen, geeft de uitstraling van het hele gebied rondom de toren een boost. 
• De herbestemming geeft de toren een nieuwe, hedendaagse functie, wat zorgt voor behoud van het monument. 
• Dankzij verduurzaming is het gemeentelijk monument klaar voor de toekomst. 

CONTACT EN LINKS

NYMA makersplaats
Winselingseweg 16
6541 AK Nijmegen

www.nymamakersplaats.nl

Facebook: www.facebook.com/nymamakersplaats/
Instagram: www.instagram.com/nyma_makersplaats/
LinkedIn: www.linkedin.com/company/nyma-makersplaats/

Tekst: Mirjam van Huet
Fotografie: Stefan Kemper

Vind de juiste specialist voor uw monument in de SpecialistenWijzer op Monumenten.nl, met expertise in onderhoud, restauratie en verduurzaming. Voor elke klus een geschikte specialist met kennis van en hart voor monumenten.